Từ nhiều đời nay, những người Dao ở bản Suối Thầu và nhiều người
dân tại huyện Hoàng Su Phi (Hà Giang) tin rằng ngôi đền cổ bí ẩn bên dãy
Chiu Lầu Thi là cầu nối giữa người dân với các vị thần linh.
Ngôi đền thiêng kỳ lạ
Con đường từ thị trấn Vinh Quang (Hoàng Su Phì) vào bản Suối Thầu (xã
Bản Luốc) dốc thăm thẳm như đường lên trời. Tôi và anh bạn đồng nghiệp
phải cài số 1 ì ạch vượt trên những tảng đá lởm chởm dọc theo con đường
mòn nhỏ xíu quanh co triền núi suốt 2 giờ mới đến trung tâm bản. Từ đây,
cuốc bộ một lúc thì đến khu rừng cấm của người Dao áo dài, nơi có ngôi
đền Thượng thờ khá nhiều thần, song có một vị được người bản xứ gọi là
Thần thuốc phiện.
Ngôi đền thờ thần thuốc phiện rất đơn sơ, tường trình đất dày nửa mét và
khung dựng bằng gỗ, giống với hầu hết những ngôi đền của đồng bào ở
vùng núi cao rừng thẳm này. Tuy nhiên, mái lợp gỗ pơ mu truyền thống đã
được dân bản hiện đại hóa bằng những tấm xi măng.
Tiếp chúng tôi là anh Đặng Kim Minh – người kế tiếp trông nom ngôi đền
kể từ khi bố anh là ông Đặng Kim Thoẳn bị ốm. Trẻ tuổi, song anh Minh
hiểu rõ thế hệ tiền nhân muốn nói gì với hậu sinh qua ngôi đền thờ này.
“Đó là ngôi đền thờ một vị thần đặc biệt, vị thần thuốc phiện", anh Minh
cho biết.
"Chúng tôi không biết nhiều, nhưng theo những gì ông nội và bố tôi kể
lại thì đó là nơi một thời người dân bản mù quáng đã sống trong khói
thuốc phiện. Chính vì những tổn thất do sương khói mờ ảo của thứ nhựa
chết người này nên ngôi đền thờ đã được lập nên để con cháu thấy mà
không vướng vào những lạc bước đầy khổ ai xưa kia”, anh Minh vừa mở cửa
đền vừa nói.
Sau khi khấn vái trên bàn thờ tổ tiên, rồi lại khấn vái trước cửa rừng,
anh Minh mới dám mở cửa ngôi đền cho chúng tôi vào tham quan. Theo anh
Minh, chỉ đến ngày 1 – 7 âm lịch hàng năm khi dân bản làm lễ cúng rừng,
cầu mùa màng tốt tươi, dâng lợn cho các vị thần ngự trong đền, thì mới
được mở cửa đền. Ngoài ra, chỉ khi nào có thiên tai lớn, mất mùa, hoặc
gia đình nào trong bản gặp nạn thì mới được mở cửa đền. Trước khi mở cửa
đền phải mổ trâu để dâng thần.
Ngôi đền thiêng bên dãy Chiu Lầu Thi.
Anh Minh cũng bảo rằng, không phải ngày lễ thì không ai dám lại gần khu
rừng cấm và đặc biệt là vào đền Thượng bởi sẽ làm kinh động đến các vị
thần linh. Anh Cánh còn nói, những người lạ ở nơi khác đến, nếu vào đền
cũng sẽ bị ốm đau bệnh tật.
Tôi chẳng tin mấy chuyện kiểu tin đồn như vậy, nhưng nó có một điều chắc
chắn là đồng bào nơi đây rất sợ ngôi đền này. Các cụ già trong bản kể
rằng, ngày trước, bọn phỉ kéo về đốt phá nhà cửa, chém giết dân bản rất
nhiều, song chúng cũng không dám xâm phạm vào ngôi đền. Chỉ những người
trốn vào đền là còn sống sót sau vụ tấn công càn quét đó.
Kỳ bí pho tượng cầm quả anh túc
Hầu hết các ngôi đền của đồng bào vùng Hoàng Su Phì đều nằm trong rừng
cấm và thông thường chỉ có vài bát nhang, vài thứ đồ cổ. Tuy nhiên, đền
Thượng lại có rất nhiều tượng, gồm cả tượng nam lẫn tượng nữ. Mỗi ngôi
tượng biểu trưng cho một vị thần và đều đội khăn, mặc trang phục bằng
vải sặc sỡ.
Trong ngôi đền này có tổng số 13 pho tượng. Điều đang chú ý là 12 pho
tượng đều quay mặt về phía trung tâm đền thờ, trong khi có một ngôi
tượng lại quay ngang. Đặc biệt hơn nữa, ngôi tượng quay một mình một
hướng này lại cầm trên tay quả anh túc.
Thần thuốc phiện dâng quả anh túc.
Ngày trước, trong ngôi đền này có rất nhiều sách cổ viết bằng chữ Nôm
Dao, tuy nhiên, những cuốn sách đã thất lạc từ mấy chục năm nay. Thầy
cúng Đặng Kim Khoẳn cũng đọc được chữ Nôm Dao, tuy nhiên ông đọc không
được nhiều và chủ yếu đọc sách cúng. Một số cuốn sách cổ lưu trữ trong
bản có nhắc đến ngôi đền này, song không nhiều và không chi tiết.
Theo đó, cách đây nhiều trăm năm, vì chiến tranh loạn lạc, 12 hộ dân đã
di cư từ phương Bắc về khu rừng này lập kế sinh nhai, tạo thành bản làng
đông đúc. Ngôi đền được lập nên để thờ những người có công khai phá đầu
tiên. Tuy nhiên, họ là ai thì những cuốn sách cổ này cũng không nói rõ.
Mỗi pho tượng trong ngôi đền này tượng trưng cho một người bằng xương
bằng thịt, được dân bản tôn thành thần thánh. Tuy nhiên, trong số 13 vị
thần được dân bản dựng tượng thờ phụng, chỉ duy nhất một ngôi tượng có
lý lịch rõ ràng, đó là ông Đặng Minh Đông. Ông đã chết cách nay 200 năm.
Theo truyền miệng thì ông này là một vị quan lại người Dao, có công
khai khẩn rừng núi, lập nên nhiều bản làng, chống giặc ngoại xâm.
Hầu hết người dân cũng không biết pho tượng cổ, dáng dấp nhỏ bé, tay cầm
quả anh túc có từ khi nào, xuất xứ ra sao. Họ chỉ chắc chắn một điều,
pho tượng đó đã có từ rất lâu, trước thời ông Đặng Minh Đông. Các cụ già
trong bản chỉ truyền miệng lại rằng, tượng thần cầm quả anh túc đó là
người có công khai rừng lập bản từ xa xưa.
Tuy nhiên, ông cũng là người trồng, quản lý, cung cấp thuốc phiện cho
khắp vùng. Chính vì vậy, ông có thế lực rất mạnh. Không hiểu bức tượng
cầm quả anh túc này là một người bằng xương bằng thịt hay không, chỉ
biết rằng bản Suối Thầu, rồi xã Bản Luốc, cũng như nhiều vùng của huyện
Hoàng Su Phì, vài chục năm trước vẫn còn chìm ngập trong những rừng hoa
thuốc phiện, nhà nào bàn đèn cũng lăn lóc quanh bếp lửa.
Tuy nhiên, mấy chục năm nay, cây thuốc phiện đã vắng bóng trên vùng đất
này. Chỉ còn đâu đó quanh đỉnh Châu Lầu Thi cao 2402 mét, lấp ló sau
những khe vách, những khu rừng không có dấu chân người còn phất phơ vài
bông phù dung tím ngắt đã bị đồng bào bỏ quên.
Bao nhiêu năm nay, pho tượng và vị thần cầm quả anh túc trong ngôi đền
Thượng giữa đại ngàn không mang ý nghĩa tưởng nhớ hay tôn vinh cái thứ
thuốc độc hại, mà ngược lại, nó là lời nhắc nhở của những đấng tối cao
tới đồng bào rằng phải tránh xa loài cây cỏ giết người này.