Tây Bắc mùa nước đổ

Mỗi vùng miền có một thời tiết khác nhau và đa phần ruộng bậc thang đều canh tác nhờ nước trời, dó đó mùa mưa và lượng mưa ở các vùng là khác nhau, ảnh hưởng tới sự tích nước và dầm ải của bà con. Và ngay cả một địa điểm cố định thì các năm khác nhau là cũng khác nhau, tùy thuộc vào mùa mưa. Ở Tây Bắc thường đổ ải vào tầm tháng 5, tháng 6, ít nơi tháng 7, một vài thửa có thể tích nước từ tháng 4, nhưng đẹp nhất vẫn là lúc đang cấy dở, tầm tháng 5-6....

Y Tý mùa nước đổ giữa tháng 5

Nước đổ ở Lìm Mông- Tú Lệ

Cánh đồng Cao Phạ

Mù Căng Chải

La Pán Tẩn

Đi tìm vị đắng măng rừng Tây Bắc

Nhớ về Tây Bắc không thể không nhớ tới măng rừng, loài cây gắn bó với người dân nơi đây như một người bạn không thể thiếu trong cuộc mưu sinh.

Măng rừng Tây Bắc - măng đắng - Ảnh: Thảo Nga

Mỗi độ xuân qua hè tới, rừng già Tây Bắc lại tràn ngập hương sắc của hoa ban, hoa mơ, hoa mận. Và cũng chỉ sau những cơn mưa, đất ẩm, măng rừng mọc lên rất nhiều. Mấy hôm đầu chỉ lác đác vài ngọn, vậy mà chỉ mấy hôm sau cả rừng măng mọc lên tua tủa như chông như mác.

Không có vị ngọt như măng dưới xuôi, măng Tây Bắc có vị nhặng đắng. Những tưởng vị đắng đó sẽ khiến nhiều người không thích nhưng không ngờ chính vị là lạ ấy lại là món quà quý được người dân nâng niu làm quà biếu cho người thân trên thành phố.

Vào mùa này đi chợ ở các tỉnh miền núi phía Bắc, du khách sẽ lập tức bị choáng ngợp bởi những gùi, những đống măng xếp la liệt, thậm chí măng con được bày bán khắp các ngõ xóm, thôn bản.

Mỗi một mùa, Tây Bắc lại có một giống măng khác nhau.

Mùa hè có măng nứa. Măng nứa mỏng, trắn ngần dung để xào tỏi hoặc hầm với xương. Mùa thu tiết trời lành lạnh, mưa bớt nặng hạt, rừng già ẩm ướt làm giống măng sặt vươn mình mọc. Loại măng này dễ chế biến, có thể nướng trên than hồng chấm với muối ớt. Ngọn măng đặc, ngọt lịm không có mùi he như các loại măng khác. Còn mùa xuân tiết trời ấm áp, người ta lại rủ nhau đi tỉa măng đắng xuống chợ để bán.

Theo người dân nơi đây, đi hái măng rừng phải chọn tỉa để kích thích cây tre già đâm măng nhiều hơn. Cứ sau mỗi trận mưa, việc tìm măng cũng dễ dàng hơn, người dân không cần dùng dao đào măng mà chỉ việc chặt mang về. Đầu mùa, khi những mầm măng còn có vị ngọt xen lẫn vị đắng nhưng theo kinh nghiệm của người hái măng lâu năm, cứ hễ có tiếng sấm là măng lại chuyển sang vị đắng nhanh chóng.

Với măng đắng, người ta có thể chế biến ra rất nhiều món. Đơn giản nhất là măng đắng luộc chấm muối ớt. Người sành ăn măng đắng thì ăn nướng mới thật đã.

Dân dã và phổ biến hơn là măng đắng xào, thường thì xào không mới giữ được hết hương vị của măng. Măng sau khi lột bỏ hết vỏ già đem nạo thành lát thật mỏng. Trước khi xào đem rửa qua nước sôi để măng rụng bớt lông. Xào xong cho thêm chút lá mùi tàu để món măng thêm dậy mùi.

Khác với các loại măng tươi khác cần ngâm muối cho bớt vị đắng, cái ngon của măng đắng chính là ở cái vị đắng nhằng nhặng của nó.

Trong không gian ấm áp của nhà sàn, những món ăn từ măng rừng trong mỗi bữa ăn của đồng bào dân tộc vùng cao Tây Bắc lại ngon hơn bao giờ hết.

Độc đáo phiên chợ giật lùi Tây Bắc

Ở chợ phiên Sì Lở Lầu, bên cạnh những món hàng “khó hiểu”, thứ được trưng nhiều nhất là những nụ cười vui.

Chợ phiên xã Sì Lở Lầu (huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu) thường được gọi là “chợ giật lùi” hay “chợ sừng” vì họp vào “ngày những con có sừng theo lịch âm” tức là ngày con dê và con trâu. Hai ngày này cách nhau 6 ngày nên nếu tuần này họp vào thứ 7 thì tuần sau sẽ họp vào thứ 6, sau nữa là vào thứ 5, cứ lùi dần như thế nên có tên “chợ giật lùi”.

7-8h sáng chợ bắt đầu họp. Vào thời điểm ấy, sương mù ở Sì Lở Lầu hãy còn dày đặc, chỉ nghe thấy tiếng người cười nói xôn xao, phải đi gần tới nơi mới rõ mặt nhau. Tầm 2h chiều, khi nắng lên cũng là lúc chợ tan, ai về nhà người nấy. Chợ phiên Sì Lở Lầu đã có từ lâu đời và thu hút đông đảo người dân cả một vùng rộng của huyện Phong Thổ, thậm chí cả các huyện bên kia biên giới, tạo nên những phiên chợ đặc sắc, hấp dẫn, đậm chất vùng cao.

Bà con gùi hàng lên chợ bán. Đây là một loại cây dùng để nhuộm vải

Những món hàng khó hiểu

Đi chợ phiên Sì Lở Lầu, bạn sẽ bắt gặp những món hàng “khó hiểu”, ví dụ như những viên tròn tròn màu đen, to bằng ngón chân cái, được bày trong những chiếc lá xanh. Đó là món đậu xị của người Hà Nhì.

Đậu xị, đậu phụ nhự là món ăn thường xuyên không thể thiếu trong nhà người Hà Nhì, người Dao ở đây. Cách chế biến những món đậu này khá kỳ công. Ông Tần Phu Quẩy, một người Dao ở Sì Lở Lầu cho biết để làm một chum đậu phụ nhự mất thời gian khoảng 3 tháng. Đầu tiên là làm đậu trắng từ đậu nành, khi ép đậu thành khuôn thì ủ cho đậu lên men trong khoảng 1-2 tuần. Sau đó, rửa sạch đậu bằng rượu, ướp gừng, ớt, muối giã nhỏ, gói vào lá cải cho vào chum ủ kín trong 2-3 tháng, 1-2 tuần thay nước một lần, đậy chum thật kín để không khí không lọt vào. Đậu phụ nhự được dùng ăn với cơm hoặc làm đồ nhắm uống rượu, không cần thêm bước chế biến nào.

Tuy cùng chế biến từ đậu nhưng đậu xị có vẻ bề ngoài xấu xí, khó coi hơn đậu phụ nhự và được làm từ đỗ đen, cũng được ủ mốc nhưng sau đó mới đồ lên và phơi khô. Ông Tần Phu Quẩy cười bảo trông xấu thế thôi chứ đậu xị của người Hà Nhì ăn cũng thơm ngon ra phết đấy.

Đồ trang sức bằng bạc kiểu truyền thống của người Dao

Sì Lở Lầu có đông người Dao cư trú nên chợ phiên còn bán nhiều đồ trang sức bằng bạc rất được người Dao ưa thích và là thứ đồ tối cần thiết trong những đám cưới ở đây. Những thứ như vòng cổ, vòng tay, thắt lưng… đều được chế tác từ số lượng bạc lớn nên giá khá đắt. Đa phần mọi người không có đủ tiền mua một bộ nên sắm dần dần. Một bộ trang sức đầy đủ có giá khoảng 40 triệu đồng.

Các loại hoa quả địa phương như ớt xanh, ớt đỏ nhìn lạ mắt, và loại rau phổ biến nhất là rau cải mèo chỉ mọc ở vùng cao, trời càng lạnh càng lên tốt thì được bày bán ê hề. Hình ảnh chỉ bắt gặp ở chợ vùng cao là những can mỡ 20 lít được cắt bên thân và múc bằng những cái muôi cỡ lớn. Sì Lở Lầu mát mẻ quanh năm nên chẳng bao giờ lo mỡ chảy.

Nằm cách biên giới chừng 1km, chợ phiên Sì Lở Lầu giống như phần lớn các chợ phiên khác là tràn ngập hàng Trung Quốc. Những sản phẩm địa phương đặc sắc tuy không lấn át được “hàng nhập ngoại’ nhưng cũng tạo ra những màu sắc riêng độc đáo cho phiên chợ này.

Cây cầu này bắc qua hai nước, người dân nước bạn sang đi chợ phiên Sì Lở Lầu

Tẩn Chỉn Hìn, xe ôm biên giới

Điểm hẹn của những niềm vui

Người vùng cao phía Bắc không gọi là đi chợ mà gọi là đi chơi chợ. Chợ phiên không chỉ là nơi để trao đổi mua bán hàng hóa cần thiết mà còn là điểm hẹn gặp gỡ, từ các nam thanh nữ tú tới những người có tuổi.

Ông Tần Phu Quẩy bán hàng ăn ở chợ đã lâu cho biết nhiều người xuống chợ phiên có khi không mua bán gì hoặc mua những thứ lặt vặt như mắm muối, kim chỉ thôi nhưng vẫn cuốc bộ cả chục km để đi. Có người xuống chợ chỉ để ăn một bát phở, gặp gỡ những người quen rồi về. Chợ phiên Sì Lở Lầu là chợ trung tâm của cả một vùng, ở những nơi cách xa đến 40km như ở Dào San cũng ngược về đây đi chợ, người bên kia biên giới cũng sang đây dù mỗi lần đi lại phải qua trạm biên phòng đóng dấu vào giấy thông hành.

Bên cạnh cảnh bán mua, dễ thấy trong phiên chợ những cảnh tay bắt mặt mừng của bạn bè, người quen lâu ngày mới gặp. Các chàng trai mới lớn vừa tán chuyện vừa ăn bánh rán, những bà cụ vừa nắm tay nhau trò chuyện vừa nở nụ cười móm mém, các cô gái ríu rít dắt nhau vào hàng len cùng chọn những sắc màu rực rỡ.

Không chỉ người đi chơi chợ mới vui mà những người đang vất vả mưu sinh ở đây cũng vui hơn trong những ngày chợ đúng phiên. Lý Tả Mẩy, cô gái người Dao vừa vớt bánh trong chảo dầu sôi vừa cười tươi như hoa bảo chợ phiên vui chứ vì bán được nhiều hàng, gặp được nhiều người quen nữa. Các cô gái người Dao ở Sì Lở Lầu hầu hết đều tên là Mẩy, chỉ khác nhau mỗi họ. Và cô nào cũng tươi như hoa trong phiên chợ.

 

Các chàng trai vừa ăn bánh rán vừa trò chuyện

Chợ vùng biên sinh ra nghề xe ôm nhưng chỉ hành nghề trên độc nhất một quãng đường: từ chợ tới biên giới và ngược lại, mỗi chặng khoảng 1km giá 15000 đồng, chở 2 người cũng lấy đủ 15.000 mỗi người. Tẩn Chỉn Hìn, sinh năm 1983 làm nghề này đã được mấy năm. Tuy chỉ chở khách đi lại nhưng Hìn cố gắng ăn mặc chải chuốt nhất có thể vào mỗi phiên chợ, chẳng là dịp này luôn gặp được nhiều cô gái đẹp. Hỏi Hìn thu nhập có khá không, Hìn cười bảo không nhiều lắm đâu nhưng đi chợ thì vui lắm.

Chợ “giật lùi” là một sản phẩm văn hóa đặc sắc ở Sì Lở Lầu. Nếu biết kết hợp khai thác những nét đẹp văn hóa trên nền khí hậu ôn hòa, vẻ đẹp đặc trưng của những thửa ruộng bậc thang thì Sì Lở Lầu có thể trở thành điểm du lịch thu hút nhiều du khách.

 

Người đàn ông này đang chào bán mèo

 

Rau cải mèo, loài rau đặc trưng của vùng cao

Can mỡ đặc biệt với chiếc muôi cỡ lớn

Các thiếu nữ chọn những cuộn len sặc sỡ sắc màu

Loại ớt địa phương hình thù khác lạ

 

Lý Tả Mẩy cười tươi mời chào mua bánh rán

 

Chợ phiên là điểm hẹn của những người quen

(Theo Yume)

Đậm đà khó cưỡng với thịt lợn Mán Tây Bắc.

Thịt lợn Mán ướp gia vị được nướng chín vàng ươm, thơm nức. Ngoài ra, lợn Mán còn được chế biến thành các món luộc, rựa mận (nhựa mận), món giò nướng.

Lợn Mán (hay còn gọi là lợn cắp nách) là loại lợn thân hình dài, mõm nhọn, tai nhỏ, chân gầy, lông dài và cứng, được nuôi trong điều kiện tự nhiên, chăn thả trong rừng, chỉ ăn cây, cỏ, không ăn các loại thức ăn công nghiệp nên thịt chắc, nhiều nạc, ít mỡ, thơm ngon và có vị ngọt thịt tự nhiên khi ăn.

Vào những ngày lễ Tết hay hội hè, người Mường ở Hòa Bình lại mổ lợn, chế biến thành những món ăn như luộc, món nướng, rựa mận, chả quấn lá móc mật, món lòng lợn..... để ăn mừng. Khi làm lông lợn, bà con dân tộc Mường không giội nước sôi làm lông lợn như thịt lợn bình thường mà phải thui rơm hoặc danh lợp nhà có dính bồ hóng, như vậy sẽ giữ được nguyên hương vị tự nhiên của thịt mà không bị nhạt và da lợn có màu vàng như màu mật ong.

Thịt lợn Mán ít mỡ, ăn có vị ngon rất ngon và không có cảm giác ngấy. Ảnh: M.T.

Ngon nhất phải kể đến món thịt nướng. Thịt lợn Mán chọn loại vừa thịt vừa da, rửa sạch, thái thành từng lát mỏng. Ướp thịt với các loại gia vị như riềng, sả, mắm tôm, mẻ, nước mắm, rượu trắng, hạt dổi, lá móc mật... Để khoảng 30 phút sau đó cho lên vỉ và nướng trên than hồng. Thịt nướng chín có màu vàng ươm, cháy cạnh cùng hương thơm lan tỏa, quyến rũ.

Nếu không muốn ăn món nướng, thì thịt luộc là một lựa chọn tốt cho bạn. Thịt lợn được xẻ thành từng phần nhỏ, rửa sạch và cho vào nồi luộc chín. Không nên luộc thịt chín quá vì sẽ làm thịt săn lại và mất đi vị ngọt đặc trưng của lợn Mán. Với người dân tộc Mường, thịt luộc không chấm với nước mắm mà chấm với một loại thức chấm đặc trưng ở nơi đây đó là muối trộn với hạt dổi. Muối trắng rang khô, giã nát cùng hạt dổi, khi ăn có vị đậm đà cùng hương thơm của hạt dổi rất lạ miệng.

Trong mâm cỗ của người Mường,
nhưng món ăn từ thịt lợn Mán là điều không thể thiếu. Ảnh: N.M.

Trong cái thời tiết se se lạnh của núi rừng, rựa mận với hương vị nồng nàn là món ăn không thể bỏ qua. Chân giò là nguyên liệu chín để chế biến món ăn này. Chân giò rửa sạch, chặt thành từng khúc vừa ăn, ướp chân giò với các loại gia vị như riềng, mẻ, muối, mắn tôm... để khoảng 30 phút cho ngấm gia vị là được. Sau đó cho vào nồi nấu, để lửa nhỏ và đảo đều tay, khi thịt gần chín tưới vào một ít tiết lợn để món ăn có màu mận chín đẹp mắt.

Trong bàn tiệc của người Mường không thể thiếu món canh Loóng. Đây là món ăn được nấu từ ruột cây chuối rừng, nước luộc thịt, xương và lá lốt. Cây chuối rừng đốn về, bóc vỏ ngoài lấy nõn thái mỏng, nhỏ, bóp với muối để xả chất chát. Đặt nồi lên bếp, cho xương lợn vào ninh, khi sôi thì cho nõn chuối rừng vào nấu chín, rắc vào chút hạt dổi nướng giã nhỏ, cùng lá lốt thái sợi và nêm lại gia vị vừa ăn là được. Đây là món canh rất thanh mát, ngọt, không ngán, mang đậm linh hồn của người Mường ở đây nói riêng và người dân tộc vùng núi Tây Bắc nói chung.

Ngoài những món ăn kể trên, lợn Mán còn được chế biến thành các món ăn vừa lạ vừa ngon miệng như: Chả lá móc mật, chả cuốn lá bưởi, chả cuốn lá lốt, thịt lợn mán hấp sả, thịt quay...

 

Theo: Ngọc Miên / Vnexpress

Việt Nam tuyệt đẹp qua ống kính nhiếp ảnh gia Mỹ

Dưới ống kính của Andrei Duman, Việt Nam hiện lên chân thực, sống động và quyến rũ lạ thường, từ Hà Nội, Tây Bắc cho đến Hạ Long...

Andrei Duman là một nhiếp ảnh du lịch người Mỹ, chụp ảnh phong cảnh thế giới, người, động vật và kiến trúc. Tập trung vào các địa điểm kỳ lạ, ông đã cố gắng để nắm bắt được vẻ đẹp trong tất cả mọi thứ. Ông đã đi 70 quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam.

Dưới ống kính của nhiếp ảnh gia này, từ Hà Nội rực ánh đèn đường, đến Tây Bắc đầy sắc với thổ cẩm, qua Hạ Long với sự kỳ bí của các hang động, hay những bức tường đầy rẫy dấu ấn quảng cáo xấu xí, đời sống vất vả của người nông dân, cùng những thiếu thốn của trẻ em miền núi, tất cả hiện lên thật sinh động, rực rỡ sắc màu.

Hà Nội lung linh trong ánh đèn

Đường phố Hà Nội - rừng xe máy

Cuộc sống mưu sinh.

Trẻ em miền núi.

Phụ nữ dân tộc thiểu số vùng Tây Bắc.

Hoàng hôn trên núi.

Ruộng bậc thang ở Mù Cang Chải. Xem thêm ảnh chất lượng cao trong gallery cuối bài. Mytour (theo Zing) Nếu bạn lấy nguồn từ Blog này, nhớ đặt thêm "Nguồn từ Mytour.vn blog: http://blog.mytour.vn" nhé. Cảm ơn các bạn!